5 signalen dat een leerling méér nodig heeft

In vrijwel iedere school zijn leerlingen die extra aandacht vragen. Als intern begeleider, kwaliteitscoördinator of schoolmaatschappelijk werker zie je dagelijks gedrag dat vragen oproept: een leerling die steeds stiller wordt, een kind dat snel boos reageert of een leerling die ondanks alle inspanningen niet tot leren komt.

Vaak kun je binnen de basisondersteuning veel betekenen. Met aanpassingen in de klas, extra gesprekken of tijdelijke begeleiding komt een leerling weer op koers. Maar soms merk je: dit is meer dan een fase of een didactisch probleem. De zorgen blijven, het gedrag neemt toe of de leerling zelf komt steeds verder onder druk te staan.

Hoe herken je dat moment? Wanneer is het tijd om verder te kijken dan de ondersteuning die school zelf kan bieden? In deze blog beschrijven we vijf signalen die erop kunnen wijzen dat een leerling meer nodig heeft, en wat je als school nú al kunt doen.

Signaal 1 – Het gedrag beïnvloedt het leren en het welbevinden

Een leerling is vaak afgeleid, komt moeilijk tot werken of haakt zichtbaar af. Misschien lukt het nog net om de lesstof bij te houden, maar het kost het kind veel moeite en spanning. Je ziet vermoeidheid, frustratie of faalangst toenemen.

Praktijkvoorbeeld

Een leerling in groep 5 staart tijdens instructie vaak uit het raam. Werk blijft onaf, toetsen leveren wisselende resultaten op. Extra uitleg en structuur helpen maar tijdelijk. De leerling geeft zelf aan ‘het niet te snappen’, terwijl cognitief geen duidelijke achterstand zichtbaar is.

Wanneer gedrag structureel het leren én het welbevinden belemmert, is het belangrijk om breder te kijken: wat speelt hier sociaal-emotioneel of gedragsmatig?

Signaal 2 – Het probleem speelt op meerdere plekken

Gedrag dat alleen in de klas voorkomt, vraagt om een andere aanpak dan gedrag dat ook thuis of in andere situaties zichtbaar is. Als ouders vergelijkbare zorgen delen, is dat een belangrijk signaal.

Praktijkvoorbeeld

Ouders geven aan dat hun kind thuis snel boos wordt, slecht slaapt en piekert over school. Op school zie je teruggetrokken gedrag en weinig zelfvertrouwen. De zorgen versterken elkaar.

Wanneer problemen zich zowel op school als thuis manifesteren, kan basis-ggz helpen om samenhang te brengen en de begeleiding op elkaar af te stemmen.

Signaal 3 – School en ouders voelen zich handelingsverlegen

Je hebt al veel geprobeerd: gesprekken, observaties, aanpassingen in de klas. Toch blijft de vraag: wat werkt nu echt voor deze leerling? Zowel school als ouders voelen onzekerheid of frustratie.

Praktijkvoorbeeld

De leerkracht past de instructie aan, ouders oefenen thuis, maar het gedrag verandert niet structureel. Ouders vragen zich af of ze iets ‘verkeerd doen’, school twijfelt over vervolgstappen.

Handelingsverlegenheid is geen falen, maar een signaal dat extra expertise nodig kan zijn om verder te komen.

Signaal 4 – Het gedrag neemt toe in intensiteit of frequentie

Wat eerst af en toe voorkwam, lijkt steeds vaker te gebeuren. Emoties lopen sneller op, conflicten escaleren of terugtrekgedrag wordt sterker.

Praktijkvoorbeeld

Een leerling die eerst vooral onzeker was, durft inmiddels nauwelijks meer mee te doen in de klas. Meldt zich vaker ziek en vermijdt sociale situaties.

Wanneer gedrag toeneemt in plaats van afneemt, is het belangrijk om tijdig in te grijpen en te voorkomen dat problemen zich verdiepen.

Signaal 5 – Het probleem past niet meer binnen de basisondersteuning

Soms voel je als professional heel duidelijk: dit vraagt om meer dan wij als school kunnen bieden. Niet omdat de leerling ‘zware problematiek’ heeft, maar omdat gespecialiseerde begeleiding nodig is.

Praktijkvoorbeeld

Een leerling met ernstige faalangst blokkeert volledig bij toetsen en presentaties. Interne begeleiding helpt onvoldoende, terwijl het kind duidelijk lijdt onder de spanning.

Basis-ggz kan dan een passende, laagdrempelige vervolgstap zijn.

Wanneer is het tijd om extra hulp in te schakelen?

Een goede vuistregel: als de zorgen blijven bestaan ondanks gerichte (school)interventies, als ouders en school vastlopen en als het welbevinden van de leerling onder druk staat, is het verstandig om samen te verkennen welke stappen er nodig zijn. Dit kan binnen de basis-ggz zijn.

Wat kan school nu al doen?

Ook voordat basis-ggz start, kan school veel betekenen:

• Blijf in gesprek met ouders en stem verwachtingen af
• Observeer en beschrijf concreet gedrag en situaties
• Benoem wat al is geprobeerd en wat wel/niet werkt
• Betrek de leerling waar mogelijk bij het gesprek

Een heldere gezamenlijke hulpvraag vormt de basis voor passende ondersteuning.

Samenwerken aan passende hulp

Bij 1801 start basis-ggz altijd met een intake waarin school en ouders betrokken zijn. We werken handelingsgericht, kortdurend en in de context van het kind. Door ouders en school actief te betrekken, versterken we niet alleen het kind, maar ook het netwerk eromheen.