Hoe De Kinderhaven grip kreeg op gedrag in de peutergroepen

Enkele peuters in de groepen van kinderopvangorganisatie De Kinderhaven vroegen zoveel aandacht dat de groepsdynamiek onder druk kwam te staan. Volgens pedagogisch coaches Jolanda van Mulken en Sanne Kettenis was de zorgroute op orde, dus waar lag het aan? 1801-adviseur Carola Straathof bood een frisse, onafhankelijke blik. Een nulmeting, individuele observaties en twee scholingsavonden gaven het team concrete handvatten om moeilijk verstaanbaar gedrag te voorkomen. 

De aanleiding was herkenbaar. Een paar peuters zochten voortdurend één-op-één contact en bevestiging van de pedagogisch professional. Als die aandacht uitbleef, verstoorden ze de rust in de groep; gillen, duwen en druk gedrag. “Het was een schreeuw om hulp”, zegt Jolanda van Mulken, pedagogisch beleidsmedewerker en pedagogisch coach bij De Kinderhaven. “We hadden van alles geprobeerd: uitleggen dat het kind soms even op zijn beurt moest wachten, uitnodigen tot spel. Maar na drie, vier maanden zagen we nog geen positieve verandering. Externe organisaties konden alleen bij gezinnen thuis meekijken of hadden een wachtlijst. Daarom hebben we 1801 ingeschakeld.” 

Wat gaat goed en waar liggen kansen?  

De eerste keer dat 1801-adviseur Carola Straathof bij De Kinderhaven kwam, was ze onder de indruk. “Het is een hele liefdevolle kinderopvangorganisatie, dat voel je aan alles”, zegt ze. “Kinderen worden welkom geheten en gezien. Wat me ook opviel was dat de pedagogische cultuur goed op orde was. De medewerkers zijn met elkaar aan het bouwen en deinen flexibel mee met de behoeften van kinderen. Het belang van de kinderen staat voorop.” 

Na de eerste kennismaking volgde een nulmeting: observaties op meerdere peutergroepen, gericht op laag hangend fruit. Hieruit kwamen concrete aanbevelingen: duidelijkere gedragsverwachtingen, houvast bieden op momenten dat de structuur even wegvalt, en het beter benutten van alledaagse situaties als leermomenten. Die aanbevelingen vormden de basis voor twee interactieve scholingsavonden met achttien pedagogisch professionals van de peutergroepen. 

Duidelijke gedragsverwachtingen 

Het centrale thema in de scholingen was: kijk naar de voorkant, niet de achterkant. “Als je brandjes blust, ben je altijd bezig met achteraf iets op te lossen”, legt Carola uit. “Maar bij gedrag zit je grootste invloed juist aan de voorkant. Je wilt gedrag dat extra aandacht vraagt voorkómen. Dat doe je onder meer door van tevoren duidelijk te maken wat je verwacht, op een speelse manier die past bij peuters.” 

“Gedrag is geen probleem, maar iets wat een kind nog moet leren – net als veters strikken”

“Achteraf zeggen ‘mag het wat stiller’ had inderdaad weinig effect”, zegt Jolanda. “Wat wél werkt is door spelenderwijs geluidsniveaus aan te leren: praten als een muisje als het stil moet zijn, roepen als een leeuw mag buiten. Of door gedragsverwachtingen niet alleen in woorden, maar ook fysiek uit te beelden. Jullie mogen hier spelen”, zegt Jolanda, terwijl ze een vierkant om zich heen gebaart. “Het lijken open deuren, maar gedragsverandering is een van de moeilijkste dingen”, weet Carola. 

Impulsbakjes en alledaagse leermomenten 

Een van de meest tastbare opbrengsten van het traject: impulsbakjes. Kleine bakjes die pedagogisch professionals zelf samenstellen en inzetten op momenten dat kinderen wachten of er een overgang is. Een eierdoosje met veertjes en paaseitjes bleek al genoeg om een hele groep peuters te boeien. “Niet-ingevulde wachttijd is kliertijd”, zegt Carola. “Met zo’n bakje geef je een impuls aan spel en benut je een ontwikkelingsmoment.” Inmiddels rouleren verschillende impulsbakjes – over taal, het oefenen van flexibiliteit, samen delen en tal van andere onderwerpen – dagelijks tussen de groepen.

Eenzelfde gedachte zit achter kleine alledaagse leermomenten. Met een plantenspuit mogen kinderen zelf de tafel schoonmaken: minder wachttijd en meteen een zinvol moment.

Gezamenlijk eigenaarschap met ouders 

Voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, koopt De Kinderhaven via een strippenkaart naar behoefte observatie-uren in bij 1801. Carola observeert een kind aan de hand van een specifieke vraag van pedagogisch professionals én ouders, en geeft direct advies. “Die ondersteuning is echt heel fijn”, zegt Jolanda, die door de samenwerking met 1801 ook aan het denken was gezet over de communicatie naar ouders. “We bieden groepsopvang met aandacht voor het individuele kind, niet andersom. Wat goed is voor één kind, moet ook werkbaar blijven voor de hele groep. Die boodschap communiceren we nu veel duidelijker.” 

foto rechts: Interactieve scholingsmomenten

Wat het heeft opgeleverd 

Coaching on the job, waarbij Jolanda en Sanne meekijken met de pedagogisch professionals met de opgedane inzichten als vertrekpunt, is de volgende verdiepende stap. Maar de eerste resultaten zijn volgens Jolanda nu al zichtbaar. “Gedragsverwachtingen worden concreter uitgesproken, de spelimpulsbakjes werken en het team kijkt bewuster naar zijn eigen rol. We hebben geleerd dat het goed is om soms eerst even af te wachten in plaats van gelijk in de actie te schieten.”

Carola knikt tevreden. “Het team heeft dit ongelofelijk goed opgepakt”, zegt ze. “De kern van het traject is een verschuiving in denken. Moeilijk gedrag betekent vaak: ‘Ik beheers deze vaardigheid nog niet voldoende’. Gedrag moeten we dus benaderen op een zelfde manier zoals we bijvoorbeeld veters strikken aanleren. Dat vraagt herhaling en geduld, keer op keer. Gezien de liefdevolle en lerende houding van alle medewerkers heb ik er alle vertrouwen in dat het ze gaat lukken.”
Jolanda besluit: “Wachtlijsten zijn een probleem dat we allemaal kennen. Maar een kind dat een hulpvraag heeft, verdient een antwoord. Wij zijn blij dat we met 1801 dat antwoord samen kunnen geven.”